11.Sınıf Dil ve Anlatım Dersi Mektup Türü ve Özellikleri Konusu

Uzakta bulunan herhangi dosta, arkadaşa gönderilen ya  da kamu kuruluşları arasında haberleşmeyi sağlayan bir yazı türüdür.  Mektuplarda dilek ve arzu bildiren duygu ve düşüncelere yer verilir.

Mektupta kullanılacak anlatım, bunu  okuyacak kişinin kültür düzeyine göre ayarlanır. Arkadaşa yazılacak bir  mektupta kullanılacak dil, büyüğe yazılacak mektuptaki dilden elbette  farklı olmalıdır. (E. KANTEMİR, Yazılı ve Sözlü Anlatım, s. 255)

Edebiyatımızda mektup türü, Tanzimat Edebiyatı döneminde gelişmeye başlar. Özellikle Abdülhak Hamit TARHAN ile Namık Kemal‘in  birbirlerine yazdıkları mektuplar, bu gelişmenin önemli ve tipik  örnekleridir. Bilim, edebiyat ve siyaset adamlarının mektupları, ayrıca  çağının özelliklerini yansıttığı için, birer “belge” niteliği de  taşırlar. (H. F. GÖZLER, Örnekleriyle Türkçe ve Edebiyat Bilgileri, s.  513)

Mektuplar, dört grupta sınıflanmaktadır:

(1) Özel Mektuplar

(2) Edebî Mektuplar

(3) Resmî ve İş Mektupları

(4) Açık Mektuplar

1) Özel Mektuplar

Akraba ve dost gibi yakın çevredeki  insanlara yazılan mektup çeşididir. Bu tür mektuplarda doğal ve samimi  anlatım ön plândadır. Sanatçı ve edebiyatçıların, daha çok genel konular  üzerinde yazdıkları özel mektuplara “edebî mektup” da denmektedir.

Özel mektupları yazarken dikkat edilecek özellikler şunlardır:

(a) Mektup yazılacak kâğıt, şekil yönünden düzenli ve temiz olmalıdır.

(b) Mektup, mürekkepli ya da tükenmez siyah renkli kalemle yazılmalıdır.

(c) Mektubun sağ üst köşesine “tarih”, yanına da yazıldığı “yerin adı” konmalıdır.

(d) Mektubu göndereceğimiz kişinin genel  özelliklerine göre (yaşı, kültür düzeyi, yakınlık derecesi vb.) “hitap  cümlesi” bulunmalıdır.

(e) Mektubun sağ alt köşesine “ad-soyad” yazılmalı ve “imza” atılmalıdır.

(f) Mektubun sol alt köşesine “adres” yazılmalıdır.

2) Edebî Mektuplar:

Edebî mektuplar; yazarları, içerikleri ve  ifade şekilleri ile özel mektuplar içinde ayrı yer tutar ve ayrı  şekilde ele alınırlar. Edebî mektuplarda, mektubun yazıldığı dönemin  edebiyat ve düşünce olayları yer alır. Yazar, karşısındakine öğüt verir,  yol gösterir. Eski dönemlerde, bu tür kişisel edebî mektuplar,  “Mektûbât = Mektuplar” adı altında toplanır ve geniş kitlelerin de  okuyabilmesi için yayımlanırdı.

Düşünce ve edebiyat alanındaki görüşleri  sergilemeleri bakımından mektupları yayımlanan yazar ve şairlerimizden  bazıları şunlardır:

Ali Şir Nevaî (XV. yy.)

Kınalızade Ali (XVI. Yy.)

Veysî (XVII. yy.)

Ragıp Paşa (XVIII. yy.)

Namık Kemal (XIX.yy.)

Ahmet Hamdi Tanpınar (XX. yy.)

Ayrıca mektup tarzında eleştiri, seyahatname, roman, hikâye, şiir gibi yazılı kompozisyon türlerinin (edebî türler) de yazıldığı görülmektedir.

3) Resmî ve İş Mektupları:

a) Resmî Mektuplar:

Resmî dairelerin ve tüzel kişilik taşıyan  kuruluşların birbirlerine yazdıkları resmî yazılarla; bunların,  vatandaşların başvurularına verdikleri yazılı cevaplara denir. İş  mektuplarına benzerler.

Bu mektupların hitap başlığı, yazılan  dairenin ya da tüzel kişilik sahibi kuruluşun kanun ve tüzüklerdeki tam  adıdır. Bu mektuplarda tarih ile birlikte mektubun sıra numarası ve  konusu belirtilir. Mektup, cevap mahiyetinde ise “ilgi” hanesine cevabı  olduğu mektubun sayı ve tarihi, “konu” hanesine de kısaca amaç yazılır.  Bu yapıldıktan sonra iki ya da üç satır aralığı bırakılarak mektup  yazılır.

Resmî mektuplarda açık, kesin, anlaşılır  bir dil kullanılır. Mektubun sonu, alt makama yazılıyorsa “… rica  ederim.”, üst makama yazılıyorsa “… arz ederim.” şeklinde biter.  Mektup metninin sağ altında ise mektubu yazanın makamı, adı ve soyadı  ile imzası bulunur.

b) İş Mektupları:

Özel kişilerle iş kurumları ve iş  kurumlarının kendi arasında, işle ilgili olarak yazılan mektuplara  denir. Bu mektuplarda konusu ne olursa olsun bir iş ya da hizmet söz  konusudur. Bu bir sipariş, satış, şikâyet, borç alıp verme isteği,  tavsiye ya da bilgi isteme olabilir.

İş mektuplarını, konularına göre altı başlık altında inceleyebiliriz:

-Sipariş mektupları

-Satış mektupları

-Şikâyet mektupları

-Alacak mektupları

-Tavsiye mektupları

-Başvuru mektupları vb.

İş mektuplarına, kendisine mektup yazılan  kişi ya da kurumun ad ve adresi ile başlanır. Kâğıdın sağ tarafına  tarih yazılır. Adres ve tarihten sonra uygun bir aralık bırakılır,  paragraf yapılarak doğrudan istek yazılır. Son bölüme saygı ifade eden  bir söz eklenerek mektup bitirilir. Mektup metninin sağ altında mektubu  yazanın adı ve soyadı ile imzası yer alır.

İş mektuplarında şekil birliğini sağlamak  için, son zamanlarda satır başı yapılmamakta, satır başları, satır  aralıkları daha da açılarak gösterilmektedir. Böylece yazı, sol ve sağ  yanlardan bir blok hâlinde ve aynı ölçüler içinde kalmaktadır.

Resmî ve iş mektuplarında dikkat edilecek özellikler şunlardır:

ı) Mektup yazılacak kâğıt şekil yönünden düzenli ve temiz olmalıdır.

ıı) Bu tür mektuplar, mümkünse daktilo ya  da bilgisayarla yazılmalıdır. Mümkün değilse, özel mektuplarda olduğu  gibi siyah mürekkep ya da tükenmez kalemle yazılmalıdır.

ııı) Resmî mektuplarda yazının çıktığı kurumun adı, kâğıdın üstüne ortalanarak büyük harflerle yazılmalıdır.

ıv) Kâğıdın sağ üst köşesine tarih yazılmalıdır.

v) Mektubun gideceği makamın adı ve yeri ise kağıdın orta üst yerine ortalanarak yazılmalıdır.

vı) Yazı metnine başlamadan hangi tarih ve sayılı yazının cevabı olduğu yazılmalıdır.

vıı) Mektubun giriş paragrafında sorun ya  da konu kısaca belirtilmelidir. Gelişme paragraflarında ise konu ve  sorun açılmalıdır. Sonuçta ise, arz / rica ifadelerine yer verilmelidir.

4) Açık Mektup:

Her hangi bir düşünceyi, görüşü  açıklamak, bir tezi savunmak için bir devlet yetkilisine ya da halka  hitaben, bir kişi ya da kurum tarafından yazılan, gazete, dergi  aracılığı ile yayımlanan mektuplardır.

Açık mektuplarda sadece yazanı değil, geniş kitleleri ilgilendiren önemli konular ele alınır.

Açık mektubun türü; makale, fıkra,  inceleme yazılarından birine uygun olabilir. Açık mektup örneklerine  zaman zaman gazete ve sanat dergilerinde rastlanmaktadır.

DİLEKÇE

Dilekçeler bir iş mektubu olarak da kabul  edilebilir. Bir dileği, isteği, ihbar ve şikâyeti bildirmek üzere ya da  her hangi bir konuda soru sormak için resmî, özel kurum ve kuruluşlara,  gerçek ya da tüzel kişilere yazılan imzalı ve adresli bir çeşit iş  mektubudur.

Dilekçeler genellikle çizgisiz ve beyaz  dosya kâğıdına dolma kalemle ya da daktilo / bilgisayarla yazılır.  Kâğıdın üstünde üç, solunda üç, sağında bir santimetre boşluk bırakılır.  (S. SARICA – M. GÜNDÜZ, Güzel Konuşma Yazma, s. 140)

Dilekçeler, ana hatlarıyla dört kısımdan ibarettir:

Hitap: Dilekçeye gönderilen makamın adı ve yeri yazılarak başlanır. Hitaptaki kelimelerin tamamı ya da ilk harfleri büyük yazılır.

Dilekçe Metni: İş  mektuplarında olduğu gibi dilekçelerde de anlatılmak istenen ifadenin  açık, anlaşılır, kesin, net ve öz olması gerekir. Yanlış anlaşılmalara  meydan verilmemelidir. İfadeler bitirildikten sonra dilekçe, “… arz  ederim” cümlesi ile bitirilmelidir.

Tarih ve İmza: İmzasız  dilekçeler dikkate alınmadığı için dilekçe metninin biraz altında  kâğıdın sağ alt tarafında tarih ve imzanın mutlaka bulunması gerekir.  Tarih kısmı, kâğıdın sağ üst köşesinde de bulunabilir.

Gönderenin Adresi:  Adres; tarih ve imza kısmından biraz aşağıda kâğıdın sol alt kısmına  yazılmalıdır. Adresin ilk satırında ad ve soyad, ikinci satırında cadde,  sokak ve apartman numarası yer alır. Üçüncü satırda ise ilçe ve ilin  adı bulunur. Dilekçeye eklenmiş belge var ise adres kısmının altına EK  ya da EKLER başlığı açılır ve belgelerin adları yazılır.

Bir Yorum Var

  1. karabuk78

Yorum Bırak...