Biyoloji – 9. Sınıf Hücre Konu Anlatım

HÜCRE
 Hücre teorisi:
          1)Bütün canlılar hücrelerden meydana gelmiştir.
          2)Hücreler bağımsız hareket ettikleri halde birlikte iş görürler.
          3)Hücreler bölünerek çoğalırlar.
  • Tek hücrelilerde bütün      olaylar hücre içerisinde gerçekleşir.İş bölümü ve doku oluşumu  yoktur.Çok hücrelilerde bütün olaylar      hücre grupları arasındaki iş bölümü ile olur.
  • En basit çok hücreli yada en      karmaşık tek hücreli Volvox’ tur.
  • Volvox’ ta işbölümü vardır      ama doku oluşumu yoktur.
  • Tek hücrelilerin oluşturduğu      topluluğa koloni      denir.
  • Bilinen en büyük      hücre deve kuşu yumurtasıdır. Bilinen en uzun hücre ise sinir hücresidir.
  • Hücre 3 kısımda incelenir.
      1) Hücre zarı
      2) Sitoplazma
      3) Çekirdek
 1) HÜCRE ZARI
  • Yağ,protein az miktarda      karbonhidrattan oluşur.Hücre zarının yapısı akıcı-mozaik zar modeli ile açıklanır.Bu modele göre      zar; yağ denizinde yüzen proteinlerden oluşmuştur.
  • Karbonhidratlar hücre      zarındaki yağlarla birleşerek glikolipid, proteinlerle birleşerek      glikoprotein şeklinde bulunur.Bunun sağladığı avantaj ise hücrelerin      birbirini tanıması ve bağışıklıktır.Hücre zarının özgüllüğünü veren      kimyasal madde glikoproteindir.Glikolipidi ve glikoproteini golgi sentezler.
  • Madde giriş-çıkışı proteinler      üzerindeki porlardan      olur.
  • Zarın özellikleri : Canlıdır,saydamdır,esnektir      ve seçici geçirgendir.
  • Zardaki proteinler enzim      görevi yapar.
  • Zarın görevleri : Hücreyi dağılmaktan      korur.Hücreye şekil verir.Hücreyi dış etkilerden korur.Madde alışverişini      sağlar.
  • Zarın seçici-geçirgen olması      onun canlı olduğunu gösterir.
  • Hücre çeperi cansızdır,esnek değildir,tam      geçirgendir.Hücrenin dayanıklılığını arttırır, hücreye şekil      verir.Üzerindeki deliklere geçit denir.Selülozik yapıdadır.Prokaryot      hücrelerde de bulunur ama yapısı selülozik değildir.
 2) SİTOPLAZMA    

  • İki kısımdır.
a) Sıvı kısım: Su,protein,yağ,karbonhidrat,mineral,vitamin,RNA çeşitleri,nükleotidler,ATP ve
enzimler gibi organik ve inorganik maddelerden oluşmuştur.
Görevi:
1) Biyokimyasal reaksiyonlar için zemin oluşturmak.
2) Organellere yataklık etmek.
3) Rotasyon ve sirkülasyon hareketleri ile organellerin hareketini sağlamak.
b) Organeller:Özel yapı ve görevi olan sitoplazmik cisimlerdir.
ENDOPLAZMİK RETİKULUM
  • Hücre zarından çekirdek zarına kadar uzanan zarlı kanallar sistemidir.
  • Memeli alyuvarı hariç bütün çekirdekli hücrelerde bulunur.
  • Hücre  içine ve dışına madde taşır.Bazı maddeleri depolar.(Ca ve  protein).Çekirdek zarı ve golgiyi      yapar.Hücreyi bölmelere  ayırarak,sitoplazmadaki asidik ve bazik tepkimelerin birbirini  etkilemeden yapılabilmesini sağlar.
  • Üzerinde ribozom bulunanlarına granüllü ER; bulundurmayanlara da granülsüz ER denir. Granüllü ER enzim salgılayan hücrelerde,granülsüz ER yağ sentezleyen hücrelerde çoktur.
GOLGİ
  • Çekirdeğe yakın bulunur. Hücre zarı yapımına katılır.
  • Salgı  maddelerin yapılması,paketlenmesi ve salgılanmasından  sorumludur. Onun için süt bezi, tükrük bezi,ter bezi gibi salgı  yapan hücrelerdeki sayısı diğer hücrelerdekilere oranla daha fazladır.
  • Enzimleri paketliyerek lizozomu oluşturur.Hücre zarı yapımına katılır.
  • Glikoprotein,lipoprotein,mukus,bağ dokusu ara maddesi ve ayrıca bitkilerde selülozlu maddeler salgılar.
  • Memeli alyuvarı hariç bütün çekirdekli hücrelerde bulunur.
LİZOZOM
  • Büyük  moleküllü besinleri parçalar.Kurbağa larvalarında kuyruğun  kopması,salgılama dönemi biten      memelilerde süt bezlerinin  körelmesi,pasif kalan kasların küçülmesi,harap      olmuş dokuların,  yaşlı alyuvarların ve vücuda giren mikropların yok      edilmesi lizozom  sayesindedir.
  • Fagositoz ve pinositoz yapan hücrelerde çoktur.ÖRNEK:Akyuvar hücresi ve tek hücreliler.
  • Lizozom parçalanırsa hücre kendini sindirir.Buna otoliz denir.
  • Lizozomun etrafındaki zar golgiden oluşur. İçerisindeki enzimler ribozomlarda üretilir. Üretilen enzimler ER ile taşınır. ER ile taşınan enzimler golgide paketlenerek lizozom oluşturulur.
  • Yani lizozomun oluşmasında ribozom,golgi ve ER etkilidir.
RİBOZOM
  • Bütün hücrelerde bulunan en      küçük organeldir.
  • Protein ve rRNA’dan oluşur.Çekirdekçikte üretilir.
  • Zarsızdır ve iki birimdir.Üst birim(büyük birim) protein,alt birimse(küçük birim) rRNA’dan oluşur.
  • Protein ve enzim sentezler.
  • Granüllü ER ve çekirdek zarı üzerinde,mitekondri ve kloroplastın sıvısında ve ayrıca sitoplazma da      bulunabilir.
  • Yoğun protein sentezi sırasında yan yana gelerek polizomları oluştururlar.
  • Her canlıda ribozomların farklı olmasının sebebi rRNA’ ların farklılığındandır.
  • Bir hücrenin canlılığını sürdürebilmesi için mutlaka ribozoma ihtiyacı vardır.(Enzimlerden dolayı)
  • Enzim salgılayan bez hücrelerinde sayısı daha fazladır.
MİTEKONDRİ
  • Çift zarlıdır.İç zar kıvrımlıdır.Kıvrımlara krista, zarların arasını ve içini dolduran sıvıya matrix denir.
  • Oksijenli solunum yaparak enerjinin üretildiği ve depolandığı yerdir.
  • Enerji  ihtiyacı fazla olan kas,sinir ve karaciğer gibi hücrelerde sayısı  daha fazladır. Bulundukları      hücreninde enerjiye en çok ihtiyaç olan  bölümlerinde toplanırlar.
         ÖRNEK:Sinirlerin sinaps bölgelerinde,spermlerin kuyruklarında ve kasların kasılma
         bölgelerinde çok bulunur.                                                                        
  • Kendine ait DNA,RNA,ribozom ve ETS’si bulunur.Kendi DNA’sı olmasına rağmen hücre DNA’sına bağımlıdır.
  • Bitkilerde mesozom ve klorofil bulunduğundan dolayı mitekondri miktarı daha azdır.
  • Prokaryotlarda ve memeli alyuvarında bulunmaz.
SENTROZOM
  • Bazı su yosunu,mantar,hayvan ve insan hücrelerinde bulunur.
  • Sentriol denilen iki alt birimden oluşur.
  • Hücre bölünmesi sırasında kendini eşleyerek zıt kutuplara çekilir ve iğ ipliklerinin oluşmasını sağlar.
  • Hücre dışına uzanan kirpik, kamçı, sil gibi yapıları oluşturur.
  • Sentrioller dikine duran dokuz çift tüpçükten oluşur.
PLASTİDLER
  • Sadece bitki hücrelerinde bulunan renk maddesidir.3 tiptir.
a) Kloroplast
  • Bitkiye yeşil rengini verir.
  • Çift zarlıdır. İç zarı katmanlıdır.Bu katmanlara grana, içini dolduran sıvıya ise stroma denir.
  • Fotosentez yaparak besin üretir.
  • Kendine has DNA, RNA, ribozom ve ETS’si bulunur.
  • Granalar içinde bitkiye yeşil rengini veren ve fotosentez için gerekli ışığı absorbe eden klorofil vardır.
  • Bütün bitki hücrelerinde  bulunmaz.ÖRNEK:Kökte.
b) Kromoplast
  • Bitkilerde  meyve ve çiçeklerin rengini verir.Likopin(kırmızı),ksantofil(sarı)  ve karoten (turuncu) olmak üzere üç çeşittir.
  • Bitkilerde diğer renkler koful öz suyunun asit veya baz oluşuna göre renk değiştiren “antokyon” denen maddeler ile oluşturulur.
c) Lökoplast
  • Renksizdir.Genelde kök, gövde ve tohumda bulunur.
  • Nişasta,yağ ve protein depolar.
  • Işıkla karşılaşınca kloroplastlara dönüşür.
KOFUL
  • ER’dan,golgiden, hücre zarından ve lizozomdan oluşabilir.
  • Hayvansal  hücrelerde az ve küçük,bitkisel hücrelerde ise gençken  küçük,yaşlandıkça büyürler. Çünkü tuzlu artıklar kofullarda  biriktirilir.
  • Hücre içi osmatik basınç ve pH’ı ayarlar.
  • Kofulda bulunan su turgor basıncı oluşturarak hücreye diklik ve direnç verir.
  • Metabolizmanın aktiflik derecesini belirler.Eğer koful büyük ve sitoplazmada miktarı çok ise metabolizma yavaşlar.
Besin kofulu  : Fagositoz ve pinositozla alınan besinlerin bir zarla çevrilmesiyle  oluşur. Akyuvarlar mikropları fagositoz ve pinositozla aldığında  dolayı,akyuvarlarda daha fazla sayıda besin kofulu bulunur.
Kontraktil (vurgan) koful : Tatlı su tek hücrelilerinde bulunan daimi kofuldur. Fazla suyu dışarı
atar.
Boşaltım kofulu : Artık maddeleri ekzositozla dışarı atar.

3) ÇEKİRDEK

  • Hücreyi yönetir.Hücre bölünmesini sağlar.Kalıtım bilgisini taşır. 4 bölümdür.
A) ÇEKİRDEK ZARI
  • Çift katlı bir zardır.
  • Üzerindeki deliklere por denir.Bunlar hücre zarındaki porlardan daha büyüktür.
  • Hücre bölünmesi sırasında kaybolan bu zarın bölünmeden sonra yeniden yapılmasında ER ve golgi görevlidir.
B) ÇEKİRDEK SIVISI
  • Homojen görünümlüdür.İçerisinde bol miktarda ATP,nükleotit,ribozom ve protein bulunur.
C) ÇEKİRDEKÇİK
  • Az miktarda DNA,bol miktarda RNA ve protein bulunur.Ribozom sentezi yapılır.Bakterilerde yoktur.
D) KROMATİN İPLİK
  • Hücrede en çok bulunan maddedir.
  • DNA’nın kendisi olup kromozomları oluşturur.Kromozomlar DNA ve proteinden oluşmuştur. Kalıtsal karakterleri taşır.Üreme ve büyümeyi sağlar.Hücreyi yönetir.


Yorum Bırak...