Biyoloji – 9. Sınıf Sitoplazma ve Organeller Konu Anlatım

SİTOPLAZMA    
  • İki kısımdır.
a) Sıvı kısım: Su,protein,yağ,karbonhidrat,mineral,vitamin,RNA çeşitleri,nükleotidler,ATP ve
enzimler gibi organik ve inorganik maddelerden oluşmuştur.
Görevi:
1) Biyokimyasal reaksiyonlar için zemin oluşturmak.
2) Organellere yataklık etmek.
3) Rotasyon ve sirkülasyon hareketleri ile organellerin hareketini sağlamak.
b) Organeller:Özel yapı ve görevi olan sitoplazmik cisimlerdir.
ENDOPLAZMİK RETİKULUM
  • Hücre zarından çekirdek zarına kadar uzanan zarlı kanallar sistemidir.
  • Memeli alyuvarı hariç bütün çekirdekli hücrelerde bulunur.
  • Hücre  içine ve dışına madde taşır.Bazı maddeleri depolar.(Ca ve  protein).Çekirdek zarı ve golgiyi      yapar.Hücreyi bölmelere  ayırarak,sitoplazmadaki asidik ve bazik tepkimelerin birbirini  etkilemeden yapılabilmesini sağlar.
  • Üzerinde ribozom bulunanlarına granüllü ER; bulundurmayanlara da granülsüz ER denir. Granüllü ER enzim salgılayan hücrelerde,granülsüz ER yağ sentezleyen hücrelerde çoktur.
GOLGİ
  • Çekirdeğe yakın bulunur. Hücre zarı yapımına katılır.
  • Salgı  maddelerin yapılması,paketlenmesi ve salgılanmasından  sorumludur. Onun için süt bezi, tükrük bezi,ter bezi gibi salgı  yapan hücrelerdeki sayısı diğer hücrelerdekilere oranla daha fazladır.
  • Enzimleri paketliyerek lizozomu oluşturur.Hücre zarı yapımına katılır.
  • Glikoprotein,lipoprotein,mukus,bağ dokusu ara maddesi ve ayrıca bitkilerde selülozlu maddeler salgılar.
  • Memeli alyuvarı hariç bütün çekirdekli hücrelerde bulunur.
LİZOZOM
  • Büyük  moleküllü besinleri parçalar.Kurbağa larvalarında kuyruğun  kopması,salgılama dönemi biten      memelilerde süt bezlerinin  körelmesi,pasif kalan kasların küçülmesi,harap      olmuş dokuların,  yaşlı alyuvarların ve vücuda giren mikropların yok      edilmesi lizozom  sayesindedir.
  • Fagositoz ve pinositoz yapan hücrelerde çoktur.ÖRNEK:Akyuvar hücresi ve tek hücreliler.
  • Lizozom parçalanırsa hücre kendini sindirir.Buna otoliz denir.
  • Lizozomun etrafındaki zar golgiden oluşur. İçerisindeki enzimler ribozomlarda üretilir. Üretilen enzimler ER ile taşınır. ER ile taşınan enzimler golgide paketlenerek lizozom oluşturulur.
  • Yani lizozomun oluşmasında ribozom,golgi ve ER etkilidir.
RİBOZOM
  • Bütün hücrelerde bulunan en      küçük organeldir.
  • Protein ve rRNA’dan oluşur.Çekirdekçikte üretilir.
  • Zarsızdır ve iki birimdir.Üst birim(büyük birim) protein,alt birimse(küçük birim) rRNA’dan oluşur.
  • Protein ve enzim sentezler.
  • Granüllü ER ve çekirdek zarı üzerinde,mitekondri ve kloroplastın sıvısında ve ayrıca sitoplazma da      bulunabilir.
  • Yoğun protein sentezi sırasında yan yana gelerek polizomları oluştururlar.
  • Her canlıda ribozomların farklı olmasının sebebi rRNA’ ların farklılığındandır.
  • Bir hücrenin canlılığını sürdürebilmesi için mutlaka ribozoma ihtiyacı vardır.(Enzimlerden dolayı)
  • Enzim salgılayan bez hücrelerinde sayısı daha fazladır.
MİTEKONDRİ
  • Çift zarlıdır.İç zar kıvrımlıdır.Kıvrımlara krista, zarların arasını ve içini dolduran sıvıya matrix denir.
  • Oksijenli solunum yaparak enerjinin üretildiği ve depolandığı yerdir.
  • Enerji  ihtiyacı fazla olan kas,sinir ve karaciğer gibi hücrelerde sayısı  daha fazladır. Bulundukları      hücreninde enerjiye en çok ihtiyaç olan  bölümlerinde toplanırlar.
         ÖRNEK:Sinirlerin sinaps bölgelerinde,spermlerin kuyruklarında ve kasların kasılma
         bölgelerinde çok bulunur.                                                                        
  • Kendine ait DNA,RNA,ribozom ve ETS’si bulunur.Kendi DNA’sı olmasına rağmen hücre DNA’sına bağımlıdır.
  • Bitkilerde mesozom ve klorofil bulunduğundan dolayı mitekondri miktarı daha azdır.
  • Prokaryotlarda ve memeli alyuvarında bulunmaz.
SENTROZOM
  • Bazı su yosunu,mantar,hayvan ve insan hücrelerinde bulunur.
  • Sentriol denilen iki alt birimden oluşur.
  • Hücre bölünmesi sırasında kendini eşleyerek zıt kutuplara çekilir ve iğ ipliklerinin oluşmasını sağlar.
  • Hücre dışına uzanan kirpik, kamçı, sil gibi yapıları oluşturur.
  • Sentrioller dikine duran dokuz çift tüpçükten oluşur.
PLASTİDLER
  • Sadece bitki hücrelerinde bulunan renk maddesidir.3 tiptir.
a) Kloroplast
  • Bitkiye yeşil rengini verir.
  • Çift zarlıdır. İç zarı katmanlıdır.Bu katmanlara grana, içini dolduran sıvıya ise stroma denir.
  • Fotosentez yaparak besin üretir.
  • Kendine has DNA, RNA, ribozom ve ETS’si bulunur.
  • Granalar içinde bitkiye yeşil rengini veren ve fotosentez için gerekli ışığı absorbe eden klorofil vardır.
  • Bütün bitki hücrelerinde  bulunmaz.ÖRNEK:Kökte.
b) Kromoplast
  • Bitkilerde  meyve ve çiçeklerin rengini verir.Likopin(kırmızı),ksantofil(sarı)  ve karoten (turuncu) olmak üzere üç çeşittir.
  • Bitkilerde diğer renkler koful öz suyunun asit veya baz oluşuna göre renk değiştiren “antokyon” denen maddeler ile oluşturulur.
c) Lökoplast
  • Renksizdir.Genelde kök, gövde ve tohumda bulunur.
  • Nişasta,yağ ve protein depolar.
  • Işıkla karşılaşınca kloroplastlara dönüşür.
KOFUL
  • ER’dan,golgiden, hücre zarından ve lizozomdan oluşabilir.
  • Hayvansal  hücrelerde az ve küçük,bitkisel hücrelerde ise gençken  küçük,yaşlandıkça büyürler. Çünkü tuzlu artıklar kofullarda  biriktirilir.
  • Hücre içi osmatik basınç ve pH’ı ayarlar.
  • Kofulda bulunan su turgor basıncı oluşturarak hücreye diklik ve direnç verir.
  • Metabolizmanın aktiflik derecesini belirler.Eğer koful büyük ve sitoplazmada miktarı çok ise metabolizma yavaşlar.
Besin kofulu  : Fagositoz ve pinositozla alınan besinlerin bir zarla çevrilmesiyle  oluşur. Akyuvarlar mikropları fagositoz ve pinositozla aldığında  dolayı,akyuvarlarda daha fazla sayıda besin kofulu bulunur.
Kontraktil (vurgan) koful : Tatlı su tek hücrelilerinde bulunan daimi kofuldur. Fazla suyu dışarı
atar.
Boşaltım kofulu : Artık maddeleri ekzositozla dışarı atar.

Yorum Bırak...